Autor: Magdalena Sikorska, Szczepan Jakubowski, Anna Maj, Paulina Smoła

Tematy przewodnie

Tegoroczna jubileuszowa X edycja konferencji „Conference on Modeling Cybernetic Systems in Biology” (MCSB), która odbyła się w dniach 21–22 maja 2026 roku w Centrum Dydaktyczno-Kongresowym Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum (UJ CM) w Krakowie, stanowiła kluczowe forum dyskusji nad dynamicznym rozwojem technologii cyfrowych w medycynie. Program wydarzenia obejmował szerokie spektrum zagadnień – od zaawansowanych rozwiązań medycyny cyfrowej i bioinformatyki przez robotykę medyczną aż po wdrażanie systemów sztucznej inteligencji (SI) w codziennej praktyce klinicznej.

Prelegenci podkreślali, że współczesna ochrona zdrowia stoi u progu głębokiej transformacji cyfrowej. Cyfryzacja nie jest już jedynie technicznym usprawnieniem, lecz także fundamentem budowania nowoczesnych, efektywnych i bezpiecznych systemów opieki sprawowanej nad pacjentem. Podczas licznych paneli dyskusyjnych analizowano zarówno znaczący potencjał nowych narzędzi, jak i wyzwania związane z oporem przed ich wdrażaniem, barierami systemowymi oraz obawami związanymi z automatyzacją zadań personelu medycznego. Podkreślano, że skuteczne wdrażanie innowacyjnych rozwiązań zależy nie tylko od jakości technologicznej, ale przede wszystkim od stopnia akceptacji technologii przez jej bezpośrednich użytkowników oraz przygotowania personelu medycznego do funkcjonowania w cyfrowym środowisku opieki zdrowotnej.

Zagadnienia prezentowane przez Zakład Promocji Zdrowia i e-Zdrowia

Na konferencji MCSB Zakład Promocji Zdrowia i e-Zdrowia Instytutu Zdrowia Publicznego Wydziału Nauk o Zdrowiu UJ CM reprezentowali: prof. dr hab. Mariusz Duplaga, dr Magdalena Sikorska, mgr Paulina Smoła, mgr Anna Maj oraz dr Szczepan Jakubowski. Zaprezentowali oni kluczowe wyniki swoich najnowszych projektów badawczych w ramach dedykowanej sesji naukowej Digital Learning and Decision Support Session.

Podczas sesji dr Magdalena Sikorska przedstawiła wyniki badań dotyczących uwarunkowań akceptacji robotów w opiece społecznej i zdrowotnej w Polsce (tytuł wystąpienia The determinants of acceptance of robot use in social and health care in Polish society). Wprowadzanie robotów społecznych i asystujących do opieki nad osobami starszymi oraz pacjentami z otępieniem jest coraz częściej analizowane w literaturze jako odpowiedź na globalne wyzwania demograficzne. Dotychczasowe przeglądy badań wskazują, że kluczowymi czynnikami sprzyjającymi ich wdrażaniu są m.in. oczekiwana użyteczność w odciążeniu personelu oraz ograniczenie izolacji społecznej pacjentów, podczas gdy do głównych barier należą wysokie koszty, ograniczenia techniczne oraz opór ze strony personelu i rodzin, wynikający z obaw o utratę humanistycznego wymiaru opieki [1].

Zagadnienie wykorzystania robotów opiekuńczych budzi również istotne dylematy etyczne wśród przyszłych kadr medycznych. Przytoczone podczas wystąpienia badania wykazały, że studenci oceniają tego typu technologie głównie w ujęciu kwestii moralnych, takich jak autonomia pacjenta oraz ryzyko wyrządzenia szkody, a względy etyczne mają większe znaczenie dla akceptacji robotów niż ich praktyczna użyteczność [2]. Poziom tej akceptacji zależy także od stopnia autonomii samego systemu. Użytkownicy wykazują większą gotowość do korzystania z robotów medycznych w sytuacjach, gdy kluczowe decyzje mogą być weryfikowane przez człowieka [3]. Aby rzetelnie mierzyć te złożone, wielowymiarowe nastawienia w badaniach społecznych, opracowano nowoczesne narzędzia psychometryczne, takie jak General Attitudes Toward Robots Scale (GAToRS), które pozwalają na precyzyjne odróżnienie pozytywnych i negatywnych komponentów postaw wobec robotyzacji [4]. Nawiązując do przedstawionych trendów światowych oraz potrzeby empirycznej weryfikacji tych zależności w warunkach krajowych, kolejny etap prac badawczych skoncentrowano na uwarunkowaniach akceptacji robotów w sferze opieki społecznej i zdrowotnej w społeczeństwie polskim. W dobie starzenia się społeczeństwa oraz niedoboru kadr medycznych automatyzacja oraz robotyzacja są coraz częściej postrzegane jako jedne z potencjalnych kierunków systemu ochrony zdrowia.

Analiza przeprowadzona w ramach badań własnych na ogólnopolskiej próbie 1108 dorosłych użytkowników Internetu potwierdziła, że akceptacja dla robotów wspierających m.in. codzienne funkcjonowanie, zadania recepcyjne czy asystę kliniczną zależy przede wszystkim od indywidualnej gotowości e-zdrowotnej oraz od uogólnionych postaw wobec robotów. W badaniu tym kluczową rolę odegrało aplikacyjne zastosowanie wspomnianej wyżej, wielowymiarowej skali GAToRS. Wykorzystanie tego narzędzia pozwoliło na podział postaw na wymiary negatywne, takie jak obawy przed zastąpieniem ludzi w pracy oraz lęki związane z bezpieczeństwem i prywatnością, a także wymiary pozytywne obejmujące szeroko pojęte korzyści dla społeczeństwa oraz bezpośrednią użyteczność w warunkach klinicznych.

Wykazano, że osoby dostrzegające korzyści społeczne i osobiste płynące z robotyzacji prezentowały znacznie wyższy poziom akceptacji, podczas gdy silne obawy o bezpieczeństwo i redukcję miejsc pracy stanowiły istotną barierę. Wyniki te jednoznacznie wskazują, że skuteczne wdrażanie robotów w Polsce wymaga nie tylko eksponowania potencjalnych korzyści, ale także otwartego i systemowego odpowiadania na społeczne obawy, na które zwraca uwagę również literatura międzynarodowa.

Oba badania zostały zrealizowane w ramach projektu Determinants of acceptance and readiness to use of e-health applications and Health 4.0 technologies in Polish society finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (grant nr 2021/43/B/NZ7/02140) [5].

W trakcie konferencji dr Magdalena Sikorska przedstawiła również wyniki prac międzynarodowego zespołu badawczego dotyczące polskiej adaptacji aplikacji Mentor. Projekt jest realizowany w ramach programu European Union for Health 2021-2027 we współpracy z francuską firmą SYADEM w ramach programu European Vaccination Beyond COVID-19 [6]. Współczesna medycyna coraz częściej wykorzystuje technologie cyfrowe do wspierania pacjentów w podejmowaniu decyzji zdrowotnych. Dotyczy to również profilaktyki i szczepień ochronnych, które w ostatnich latach stały się jednym z najważniejszych tematów zdrowia publicznego. Aplikacja Mentor została stworzona jako narzędzie umożliwiające użytkownikom otrzymywanie spersonalizowanych rekomendacji dotyczących szczepień. Aplikacja analizuje informacje o stanie zdrowia, historii szczepień oraz czynnikach ryzyka i na ich podstawie proponuje zalecenia zgodne z obowiązującymi wytycznymi. Polska wersja aplikacji została dostosowana do krajowego programu szczepień i lokalnych wymagań zdrowotnych. Badacze podkreślali, że skuteczność takich rozwiązań zależy od ich poprawności medycznej oraz tego, czy użytkownicy uznają je za intuicyjne, wygodne i godne zaufania, co potwierdzono w pilotażu.

Celem badania była ocena doświadczeń użytkowników korzystających z polskiej wersji aplikacji. W analizie wzięło udział 35 dorosłych osób. Uczestnicy przed rozpoczęciem korzystania z systemu odpowiadali na pytania dotyczące sposobu korzystania z Internetu, źródeł informacji o szczepieniach, postaw wobec szczepień oraz poziomu kompetencji cyfrowych związanych ze zdrowiem. Po zakończeniu pracy z aplikacją oceniali swoje doświadczenia przy pomocy narzędzi badawczych służących do analizy użyteczności i jakości interakcji z systemem.

Większość uczestników pozytywnie oceniła funkcjonalność aplikacji, a średni wynik użyteczności wskazywał, że system był odbierany jako stosunkowo łatwy i wygodny w obsłudze. Szczególnie wysoko oceniono przejrzystość interfejsu oraz sposób prezentowania informacji. Użytkownicy byli zgodni, że aplikacja była zrozumiała i pomagała uporządkować wiedzę dotyczącą szczepień. Nieco gorzej oceniono poziom atrakcyjności i angażującego charakteru systemu. Ważnym elementem badania była analiza zależności między doświadczeniem użytkownika a poziomem kompetencji e-zdrowotnych. Okazało się, że osoby lepiej radzące sobie z wyszukiwaniem i oceną informacji zdrowotnych w Internecie znacznie lepiej oceniały korzystanie z aplikacji. Użytkownicy posiadający wyższy poziom kompetencji e-zdrowotnych sprawniej poruszają się po cyfrowych narzędziach medycznych. Zaobserwowano także różnice związane ze statusem zawodowym uczestników. Najwyższe oceny aplikacji wystawiali studenci, natomiast niższe pojawiały się wśród osób samozatrudnionych. Autorzy sugerowali, że może to wynikać z odmiennych doświadczeń z technologiami cyfrowymi, różnych potrzeb zdrowotnych lub innych oczekiwań wobec systemów wspierających podejmowanie decyzji.

Prezentacja badania podkreślała, że rozwój tego typu narzędzi może odegrać ważną rolę w przyszłości profilaktyki zdrowotnej. W czasach, gdy wiele osób poszukuje informacji o szczepieniach w Internecie i jednocześnie narażonych jest na dezinformację, narzędzia oparte na wiarygodnej wiedzy medycznej mogą pomagać w podejmowaniu bardziej świadomych decyzji.

Kolejną z prac, zatytułowaną Nurses’ Attitudes Toward Highly Autonomous AI in Clinical Diagnostics and Treatment, przedstawił prof. dr hab. Mariusz Duplaga. Wystąpienie dotyczyło postaw pielęgniarek wobec wysoko autonomicznych systemów SI wykorzystywanych w diagnostyce i terapii pacjentów. Dynamiczny rozwój rozwiązań opartych na SI sprawia, że algorytmy coraz częściej nie tylko wspomagają personel medyczny, lecz także mogą samodzielnie proponować rozpoznania czy dobór odpowiedniej terapii. Wraz ze wzrostem autonomii takich systemów pojawiają się jednak pytania dotyczące bezpieczeństwa ich stosowania, odpowiedzialności za podejmowane decyzje oraz gotowości personelu medycznego do pracy z tego typu technologiami [7].

Badanie zostało przeprowadzone na ogólnopolskiej próbie 800 aktywnych zawodowo pielęgniarek. Celem była ocena akceptacji wysoko autonomicznych systemów SI oraz identyfikacja czynników wpływających na pozytywne nastawienie wobec ich wykorzystania w praktyce klinicznej. Uczestniczki oceniały poziom akceptacji różnych zastosowań wysoko autonomicznych systemów SI w praktyce klinicznej, obejmujących diagnostykę, terapię oraz monitorowanie pacjentów. Uzyskane wyniki wskazały, że wysoki poziom akceptacji deklarowało zaledwie 16% badanych. Analiza statystyczna wykazała, że znacznie większe znaczenie niż cechy socjodemograficzne czy zawodowe miały kompetencje cyfrowe oraz sposób postrzegania sztucznej inteligencji. Pielęgniarki charakteryzujące się wyższym poziomem kompetencji cyfrowych częściej akceptowały wykorzystanie autonomicznych systemów SI. Jeszcze silniejszymi predyktorami były przekonania dotyczące wpływu SI na wykonywanie zawodu oraz poczucie przygotowania do pracy z tego typu rozwiązaniami.

Wyniki badania wskazują, że skuteczne wdrażanie systemów SI o wysokiej autonomiczności w ochronie zdrowia wymaga zarówno rozwoju technologii, jak i odpowiedniego przygotowania personelu medycznego. Budowanie kompetencji cyfrowych, rozwijanie umiejętności krytycznej oceny informacji zdrowotnych oraz edukacja dotycząca możliwości i ograniczeń autonomicznych systemów opartych na SI mogą odegrać kluczową rolę w zwiększaniu ich akceptacji oraz wspieraniu bezpiecznego wdrażania tych rozwiązań do praktyki klinicznej.

Podsumowanie

Konferencja MCSB 2026 potwierdziła dynamiczny rozwój inteligentnych technologii cyfrowych, które odgrywają coraz istotniejszą rolę we wspieraniu współczesnej medycyny. Interdyscyplinarne Spotkanie przedstawicieli z różnych dziedzin, w tym pracowników z Zakładu Promocji Zdrowia i e-Zdrowia, pozwoliło na stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń oraz dyskusji nad przyszłością sztucznej inteligencji, medycyny cyfrowej oraz innowacyjnych rozwiązań w ochronie zdrowia.

Kontakt do autorki: Magdalena Sikora

Blog Zdrowia Publicznego, red. A. Wacławik, P. Moćko, M. Zabdyr-Jamróz, Instytut Zdrowia Publicznego UJ CM, Kraków: XX lipca 2026

Bibliografia:

1. Koh WQ, Felding SA, Budak KB, Toomey E, Casey D. Barriers and facilitators to the implementation of social robots for older adults and people with dementia: A scoping review. BMC Geriatr. 2021;21(1):351. doi:10.1186/s12877-021-02277-9.
2. Van Kemenade MAM, Hoorn JF, Konijn EA. Healthcare students’ ethical considerations of care robots in The Netherlands. Appl Sci. 2018;8(10):1712. doi:10.3390/app8101712.
3. Nertinger S, Kirschner RJ, Naceri A, Haddadin S. Acceptance of remote assistive robots with and without human-in-the-loop for healthcare applications. Int J Soc Robot. 2024; 16:1131-1150. doi:10.1007/s12369-022-00931-9.
4. Koverola M, Kunnari A, Sundvall J, Laakasuo M. General Attitudes Towards Robots Scale (GAToRS): A new instrument for social surveys. Int J Soc Robot. 2022; 14:1559-1581. doi:10.1007/s12369-022-00880-3.
5. Projekt NCN. Determinanty akceptacji i gotowości wykorzystania aplikacji e-zdrowia i technologii Zdrowia 4.0 w polskim społeczeństwie [Internet]. Kraków: Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum; [cyt. 2026 Jun 30]. Dostępne na: https://izp.wnz.cm.uj.edu.pl/pl/o-instytucie/struktura/zpz/zpzdzialalnosc/zaklad-promocji-zdrowia-i-e-zdrowia-projekty-naukowe/ncn02140/.
6. EUVABECO Project [Internet]. [cyt. 2026 Jun 30]. Dostępne na: https://euvabeco.eu/.
7. Wojcieszko M, Duplaga M. Nurses’ perceptions of the AI-supported digital healthcare environment. Eur J Public Health. 2025;35(Suppl 4):ckaf161.229. doi:10.1093/eurpub/ckaf161.229.