Autorki streszczenia: Magdalena Kozela i Karolina Koziara

Koniec roku szkolnego to zwykle czas podsumowań, wdzięczności i refleksji nad rolą nauczycielek i nauczycieli. Wnioski płynące z ostatnich badań nad ich kondycją psychiczną nie napawają optymizmem. Raport przygotowany przez zespół Katedry Epidemiologii i Badań Populacyjnych UJ CM, pod kierownictwem dr Karoliny Koziara, rzuca nowe światło na codzienne doświadczenia tej grupy zawodowej. I choć obraz jest złożony, jedno jest pewne: o dobrostanie nauczycieli trzeba mówić głośniej, bo rzutuje on na dobrostan dzieci, a odporność psychiczna i kondycja dorosłych, wpływa na efektywność całego procesu edukacyjnego.

Badanie na dużą skalę 

Analiza objęła ponad 7500 nauczycieli z Małopolski, co czyni ją jednym z największych tego typu badań w Polsce. Dzięki reprezentatywnej grupie włączonej do badania możliwe było uzyskanie wiarygodnego obrazu sytuacji. 

Badaczki przyjrzały się zdrowiu psychicznemu, sposobom radzenia sobie ze stresem, czynnikom wpływającym na poprawę lub pogorszenie samopoczucia w pracy, ale także niektórym aspektom zdrowia fizycznego i edukacji zdrowotnej. 

Silny stres i oznaki przeciążenia 

Najbardziej jednoznaczny wniosek dotyczy dobrostanu psychicznego osób uczestniczących w badaniu, który pozostaje wyraźnie obniżony względem populacji ogólnej. Nauczyciele i nauczycielki odczuwają wyraźnie więcej stresu i częściej mają obniżony nastrój niż reszta populacji. Może to być sygnał, że ich praca, wymagająca pod względem zarówno poznawczym jak i społecznym wiąże się ze znacznym obciążeniem emocjonalnym.  

Niepokojące jest również to, że znacząca część badanych (>60%) rozważała odejście z zawodu w ciągu ostatniego roku. Może to świadczyć o narastającym zmęczeniu, frustracji lub obecność innych czynników, które mogą skłaniać do rozważania alternatywnych ścieżek zawodowych poza systemem edukacji. 

Wypalenie… ale nie obojętność 

Badanie pokazuje specyficzny profil wypalenia zawodowego wśród pedagogów. Choć są oni silnie obciążeni psychicznie, to jednak pozostają zaangażowani w pracę i zmotywowani do jak najlepszego wykonywania swoich obowiązków. Chociaż świadczy to o ich oddaniu i chęci jak najlepszego wypełniania obowiązków, na dłuższą metę może prowadzić do zupełnego wyczerpania zasobów i znacznego pogorszenia zdrowia psychicznego jak i fizycznego. To oznacza, że mamy do czynienia nie ze zobojętnieniem i wycofaniem, ale z sytuacją, w której wysokie wymagania spotykają się z poczuciem misji i odpowiedzialności.  

Relacje jako największe wsparcie i jednocześnie największe obciążenie 

Jednym z kluczowych wniosków raportu jest rola relacji interpersonalnych. To one w dużej mierze kształtują codzienny dobrostan nauczycieli. Z jednej strony trudne relacje z uczniami oraz roszczeniowe postawy rodziców są istotnym źródłem stresu. Z drugiej  zaś strony dobra atmosfera w pracy i pozytywne kontakty z uczniami stanowią kluczowe czynniki ochronne. 

Zdrowie fizyczne i poziom wiedzy zdrowotnej 

Wbrew stereotypom nauczyciele nie zaniedbują zdrowia. Wręcz przeciwnie – częściej niż populacja ogólna podejmują aktywność fizyczną i korzystają z prozdrowotnych strategii radzenia sobie ze stresem. Jednak intensywność i regularność tych działań często nie są wystarczające by przynieść optymalne efekty zdrowotne. Dodatkowo wielu nauczycieli nisko ocenia swoją wiedzę i kompetencje w zakresie dbania o zdrowie, co może ograniczać skuteczność podejmowanych działań. Istotnym problemem okazuje się także sen. Znaczna część badanych doświadcza trudności z jego jakością. A to właśnie sen jest podstawową formą regeneracji oraz jednym z kluczowych czynników chroniących przed negatywnymi skutkami stresu. 

Jednorodność doświadczeń 

Co szczególnie istotne, problemy te nie różnią się znacząco w zależności od typu szkoły czy miejsca pracy. Oznacza to, że opisane wyzwania dotyczą całego środowiska nauczycielskiego, niezależnie od miejsca pracy. To ważna wskazówka dla decydentów, że potrzebne są rozwiązania systemowe, a nie tylko lokalne interwencje. 

Wyzwania i potencjał 

Obraz wyłaniający się z raportu pozostaje nieco niejednoznaczny. Z jednej strony widoczne są przeciążenie, wysoki poziom stresu, obniżony nastój oraz symptomy wypalenia zawodowego. Z drugiej, zaangażowanie, gotowość do działania i podejmowanie prób troski o własne zdrowie. Ten drugi wymiar wydaje się szczególnie istotny z punktu widzenia zdrowia publicznego. Nauczyciele nie pozostają bierni wobec trudności, lecz aktywnie próbują sobie z nimi radzić. Warto jednak pamiętać, że wobec nawarstwiających się kryzysów i obciążeń, samodzielne próby radzenia sobie mogą nie być wystarczające, dlatego kluczowe jest zaadresowanie tych problemów na jak najwcześniejszym etapie. 

Co dalej? 

Badanie jasno pokazuje, że dobrostan nauczycieli nie jest jedynie ich prywatną sprawą. To kwestia zdrowia publicznego mająca bezpośredni wpływ na jakość edukacji, relacje w szkołach i rozwój młodych ludzi. Dlatego rozmowa o dobrostanie kadry nauczycielskiej powinna wyjść poza środowisko edukacyjne i stać się elementem szerszej debaty publicznej. Potrzebne są działania, które wzmocnią zasoby nauczycieli: od wsparcia psychologicznego, przez poprawę warunków pracy, po budowanie kultury współpracy i wzajemnego zaufania. 

Zapraszamy do lektury całego raportu powstałego we współpracy z Małopolskim Kuratorium Oświaty:

Karolina Koziara, Magdalena Kozela, Urszula Stepaniak, Elżbieta Rzepecka i Jolanta Winiar. Diagnoza dobrostanu psychicznego nauczycielek i nauczycieli w Małopolsce  

Adres kontaktowy: karolina.koziara@uj.edu.pl

Blog Zdrowia Publicznego, red. P. Moćko, M. Zabdyr-Jamróz, Instytut Zdrowia Publicznego UJ CM, Kraków: 26 czerwca 2026