Autorzy: Magdalena Sikorska, Rafał Halik, Mariusz Duplaga

Cel spotkania

W dniach 23-24 marca 2026 roku w Instituto Superior Técnico w Lizbonie (Szkoła Inżynierska Uniwersytetu Lizbońskiego) odbyło się spotkanie partnerów projektu European Vaccination Beyond COVID-19 (EUVABECO, nr 101132545). Wydarzenie zgromadziło członków konsorcjum z czternastu instytucji z dziewięciu państw europejskich, w tym przedstawicieli Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum (Ryc. 1). Część przedstawicieli konsorcjum uczestniczyła zdalnie. Celem spotkania było omówienie bieżącego stanu realizacji projektu oraz zaplanowanie kolejnych etapów. Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń między partnerami, ze szczególnym uwzględnieniem wyników dotychczasowych prac oraz dalszego rozwoju i wdrażania narzędzi wspierających szczepienia.

Rycina 1. Wspólne zdjęcie uczestników spotkania projektu EUVABECO | materiały konsorcjum.

Po otwarciu spotkania przez Marię do Rosário Oliveira, reprezentującą gospodarza spotkania oraz powitaniu uczestników przez koordynatora projektu Prof. Christosa Lionisa, zespół omówił stan poszczególnych zadań projektu. Następnie odbyła się sesja dotycząca podsumowania postępów prac poszczególnych pilotaży. Zespół UJCM uczestniczy we wdrożeniu polskiej wersji systemu wspierającego decyzje o szczepieniach wśród osób dorosłych. Podczas pierwszej części spotkania dr Magdalena Sikorska przedstawiła raport z adaptacji aplikacji Mentor, opracowanej przez firmę SYADEM, do polskich wymagań i warunków. Docelową grupą użytkowników polskiej adaptacji programu są dorośli bez wykształcenia medycznego, które potrzebują wiarygodnego wsparcia decyzji dotyczących szczepień. W procesie adaptacji aplikacji wykorzystano oficjalne źródła, takie jak Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Rozporządzenia Ministra Zdrowia. Uwzględniono również Ustawę o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1570) także Ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2004 Nr 210 poz. 2135). Ponadto, w trakcie przygotowania polskiej wersji programu opierano się na informacjach z oficjalnych stron internetowych Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia. Polska wersja została dostosowana do obowiązujących przepisów i wytycznych, a jej działanie przetestowano na różnych profilach użytkowników uwzględniających zmienne takie jak wiek, stan zdrowia, zawód i historia szczepień. W kolejnym etapie projektu, zaplanowano ocenę aplikacji przez użytkowników końcowych. Będzie ona obejmować ocenę intuicyjności interfejsu, łatwości obsługi oraz ogólnej użyteczności. Ewaluacja aplikacji będzie również uwzględniać analizę wpływu aplikacji na proces podejmowania decyzji dotyczących szczepień przez użytkowników, w szczególności w kontekście zwiększania ich świadomości, zaufania do informacji medycznych oraz gotowości do podjęcia działań profilaktycznych. Dodatkowo zidentyfikowane zostaną także bariery w korzystaniu z aplikacji.

Rycina 2. Widok interfejsu aplikacji Mentor | materiały internetowe.

W części spotkania poświęconemu modelowaniu danych epidemiologicznych, dr Rafał Halik przedstawił w imieniu zespołu UJCM relację ze współpracy z zespołem projektowym po stronie z Uniwersytetu w Saarbrücken (Ryc. 3). Efektem prac obydwu grup był model epidemiologiczny przebiegu COVID-19 oparty na polskich danych. Model uwzględnia nie tylko polskie dane epidemiologiczne z okresu pandemii, ale także specyfikę polskiego systemu nadzoru.

Rycina 3. Sesja poświęcona Forecasting | materiały własne.

Pierwsze symulacje przebiegu pandemii, przygotowane na podstawie polskich danych, dały obiecujące wyniki. Zastosowano model epidemiologiczny typu SIR/SEIR, wcześniej opracowany i przetestowany na danych z Niemiec. Jest to model przedziałowy (kompartmentowy), czyli taki, który opisuje przebieg epidemii jako przechodzenie osób między wyróżnionymi grupami w przebiegu epidemii.

Skróty SIR i SEIR oznaczają następujące grupy:

• SIR: S (Susceptible – podatni), I (Infectious – zakaźni), R (Recovered/Removed – ozdrowiali / wyłączeni z transmisji zarazka),
• SEIR: S (podatni), E (Exposed – narażeni, jeszcze nie zakaźni), I (zakaźni), R (ozdrowiali / wyłączeni z transmisji zarazka).

W analizie wykorzystano też podejście NONMEM (Nonlinear Mixed-Effect Modeling – nieliniowe modele z efektami losowymi) oraz metodę estymacji FOCEI (First Order Conditional Estimation with Interaction – metoda dopasowania modelu uwzględniająca interakcje). Dzięki temu można było uwzględnić różnice między regionami i grupami ludności. Na tej podstawie przygotowano symulacje obejmujące m.in. różne odsetki zaszczepienia populacji oraz zmiany zachowań społecznych.

Podczas spotkania zespół z Saarbrücken zaprezentował wstępną wersję interfejsu użytkownika (Ryc. 4). Umożliwia on m.in. obliczanie współczynnika reprodukcji R (średnia liczba osób zakażanych przez jedną osobę chorą), modelowanie skuteczności szczepień oraz ocenę wpływu interwencji niefarmakologicznych (np. lockdown).

Po dopracowaniu interfejs zostanie przekazany do testów użytkownikom, przede wszystkim epidemiologom. Zaletą systemu jest to, że nie wymaga skomplikowanych ani trudno dostępnych danych wejściowych, więc może być stosowany także tam, gdzie zasoby analityczne są ograniczone. Modelowanie epidemii pomaga planować programy szczepień oraz dobierać odpowiednie inne środki epidemiologiczne służące prewencji zachorowań.

Rycina 4. Przykład funkcjonalności interfejsu testowej wersji modelu służącego do modelowania epidemiologicznego COVID-19 – wyniki dla najważniejszych wskaźników tj. zapadalność, umieralność, chorobowość oraz współczynnik reprodukcji zarazka.

Kolejnym punktem spotkania był wykład Prof. Miguela Prudêncio zatytułowany „Saving lives through vaccination. The cases of COVID-19 and malaria” (Ryc. 5). Miguel Prudêncio jest liderem grupy badawczej w Gulbenkian Institute for Molecular Medicine (GIMM) w Lizbonie. Podczas pandemii COVID-19 angażował się w inicjatywy podnoszące świadomość społeczną na temat szczepień. W trakcie wykładu przedstawił znaczenie szczepień we współczesnej prewencji chorób zakaźnych, ze szczególnym uwzględnieniem COVID-19 i malarii. Omówił historię walki z tymi chorobami oraz mechanizmy działania dostępnych szczepionek. Wykład zakończył oceną zagrożeń jakie niesie dezinformacja, podkreślając strategie przeciwdziałania oparte na edukacji zdrowotnej, weryfikacji faktów i komunikacji naukowej.

Rycina 5. Wykład Prof. Miguela Prudêncio | materiały własne.

W czasie drugiego dnia obrad, w trakcie sesji przedpołudniowej przedstawiciele Konsorcjum przeanalizowali dostępne zasoby i harmonogram prac planami implementacyjnymi oraz pakietami komunikacyjnych dla pięciu typów narzędzi. Po południu odbyła się sesja mające na celu omówienie planowanych wydarzeń upowszechniających wyniki projektu. Zapowiedziano konferencję European Society for Paediatric Infectious Diseases w Bolonii w czerwcu 2026 roku. W jej trakcie zostanie zaprezentowana praca pt. „Implementing Clinical Decision Support Systems for Vaccination: The EUVABECO Experience”, relacjonująca wdrożenie systemów wspomagania decyzji dotyczących szczepień w czterech krajach uczestniczących w projekcie EUVABECO.

Rycina 6. Przedstawiciele Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum podczas spotkania EUVABECO – Prof. Mariusz Duplaga, dr Rafał Halik, dr Magdalena Sikorska| materiały własne.

Jednym z ostatnich punktów spotkania była sesja poświęcona realizacji międzynarodowego badania sondażowego oceniającego postawy wobec szczepień oraz akceptację cyfrowych rozwiązań wspierających szczepienia analizowanych w projekcie EUVABECO.  Udział w sondażu zadeklarowali partnerzy z Belgii, Grecji, Łotwy, Niemiec, Polski i Szwecji.    Prof. Mariusz Duplaga omówił najważniejsze kwestie związane z planowaniem sondażu, strukturą kwestionariusza ankiety, uzyskaniem zgody komisji etycznych oraz specyfikacją zamówień sondażu w firmach badania opinii i rynku (Ryc. 7).   Kwestionariusz ankiety będzie zawierał instrument badawczy zaproponowany przez European Center of Disease Control dla oceny uwarunkowań wahania szczepionkowego, pytana dotyczące przyjętych szczepień oraz zestawy pytań oceniające akceptację cyfrowych aplikacji i systemów wspierających szczepienia, np. systemu wspomagania decyzji albo automatycznych przypomnieniach, opracowane na podstawie Modelu Akceptacji Technologii.

Rycina 7. Sesja poświęcona realizacji badań sondażowych | materiały własne.

Podsumowanie

Spotkanie było okazją do podzielenia się doświadczeniami oraz omówienia kluczowych wyzwań stojących przed konsorcjum projektu EUVABECO. Kolejne spotkanie jest zaplanowane na wrzesień 2026 r. w Rydze. Gospodarzem spotkania będzie Uniwersytet Stradiņša w Rydze.

Zapraszamy do śledzenia aktualności dotyczących projektu na stronie Instytutu Zdrowia Publicznego UJCM. Informacje o postępach w realizacji projektu dostępne są również na oficjalnej stronie internetowej projektu EUVABECO pod adresem: https://euvabeco.eu/.

Kontakt do autorki streszczenia: Magdalena Sikorska, Rafał Halik, Mariusz Duplaga

Blog Zdrowia Publicznego, red. A. Wacławik, P. Moćko, M. Zabdyr-Jamróz, Instytut Zdrowia Publicznego UJ CM, Kraków: 28 kwietnia 2026